Qazir elimizdegi saýda núkteleri birinen soń biri jańa jyldyq jeńildikterdi usynyp jurtty qyzyqtyrýda. Aralarynda tipti taýarlarynyń baǵasyn 70-80 paıyzǵa deıin túsirip jibergender de bar. Bir taýardy satyp alsań, ekinshisin tegin syılyqqa beretinderi de barshylyq. Biz "osy jeńildikter rasymen de halyqqa paıdasy bar jeńildikter me" degen saýalǵa jaýap izdep kórdik. Baıyptasaq, mundaı jeńildikterdiń astarynda úlken menedjerlik qýlyq jatady eken.
«Adal» tutynýshylardyń quqyn qorǵaý birlestigi mamandarynyń aıtýynsha, halyqtyń basym bóligi sol jeńildikterden utpaıdy, kerisinshe, utylady. Bul rette birlestiktiń sarapshysy Aımara Tilekınanyń aıtýynsha, jeńildik degen sóz adamǵa aıryqsha áser etetinin zerttep alǵan saýda núkteleri zattyń baǵasyn qoldan eki esege ósirip alyp, artynan bastapqy baǵasyna tómendetedi.
«Siz bir jeıdeni 5500 myń teńgege qýana satyp aldyńyz delik, al kelesi dúkenge barsańyz, sol jeıde jeńildiksiz 4500 myń teńge bolyp turady. Al osydan soń qalaısha jeńildikten uttym deı alamyz?! Budan soń bizde buqarany eleń etkizetin taǵy bir dúnıe bul bir zatty satyp alsańyz, ekinshi zatty tegin usynatyn jomarttyq bar. Muny 1+1 aksıasy deımiz. Árıne, taýardy tıimdi ótkizýdiń bir tásili – 1+1. Iaǵnı bir zatty qymbatqa satyp alsa, ekinshisi syılyqqa beriledi. Biraq bul jerde eskeretin dúnıe, tegin zat alǵashqysynan 80 paıyz arzan bolýy kerek. Máselen, syrtqy kıimge – belbeý, taǵy basqa dúnıeler. Tipti qaısybir tutynýshylarymyz osyndaı jeńildikke urynyp, ekinshi zattyń tym eski, kıilgen zat ekenin aıtyp shaǵymdanǵan kezder de bolady. Jaqyndap qalǵan Jańa jyl meıramy tusynda kásipkerler shyǵynǵa ushyraǵysy kelmeıdi. Sol sebepten taýar qandaı kúıde bolsa da, ótip ketkenin olar oń kóredi. Sondyqtan kez kelgen jeńildikpen taýar alarda abaı bolǵan jón», - deıdi Aımara Tilekına.
Jalpy, naq osy jańa jyldyq jeńildikterge qatysty elimizde tutynýshylardyń 73 paıyzy otandyq saýda-sattyq salasynyń jumysyna razy emes kórinedi. Tutynýshylardyń quqyn qorǵaý birlestikteriniń júrgizgen saýalnamasy osyny aıqyndaıdy. Bir qyzyǵy, tutynýshylardyń deni qara bazardaǵy saýdaǵa emes, qaladaǵy iri sýpermarketter men dúkenderdiń saýda-sattyq júrgizý jumystaryna qanaǵattanbaı otyr. «Jeńildikpen baýrap alý, adamdardy ózine tartýdy qazir sýpermarketter jaqsy meńgerdi. Tipti sýpermarketter taýarlardyń baǵasy jazylǵan shtrıhkodtardy ózgertý arqyly paıda tabýǵa kóshken. Mysaly, tutynýshy bir qorap shokolad alǵysy keldi delik, sórede álgi shokoladtyń baǵasy 220 teńge dep kórsetilgen bolsa, kasaǵa satýshy shokoladtyń shtrıhkodyn sap kep jibergende taýar baǵasy ekrannan qymbat bolyp shyǵa kelýi múmkin. Mysaly, men ótkende 1500 myń teńgege jeńildikpen sháınek almaq boldym. Kasaǵa barǵanda ol baǵa 2200 bolyp shyǵa keldi. Mundaı jaǵdaıǵa tap bolsa, tutynýshylardyń kóbi «baǵa sórede qate jazylǵan boldy ǵoı» dep álgi taýardy qymbat baǵasyna ala salady. Aınalyp kelgende bul sýpermarketterdiń taǵy bir qýlyǵy bolýy ábden múmkin. Sondyqtan bul arada dereý ýaqytyńyzdy qıyp, sýpermarkettiń ákimshgiligine shaǵym jasaý kerek», - deıdi marketolog-sarapshy Aımara Tilekına.
Jalpy, mamandardyń paıymdaýynsha, sovettik kezeńde arnaıy oqý ornyn bitirgen, saýda-sattyq mádenıetinen habar-oshary bar mamandar ǵana arnaıy eńbek kitapshasyn alyp dúkenge satýshy bolyp qyzmetke ornalasatyn. Ol kezderde satýshylyq ta bildeı bir qyzmetten kem emes-tin. «Qazir kerisinshe, satyp turǵan taýarynyń sapasynan, qaıda óndirilgeninen, qandaı taýar ekeninen, tipti taýar baǵamynan múlde beıhabar satýshylar jetip-artylady. Sondyqtan tutynýshy retinde biz myna jaıttardy esten shyǵarmaǵanymyz abzal. Ásirese Jańa jyldyń kezinde bul sizge kerek bolary anyq», - deıdi mamandar. Sondyqtan meıram kúnderi jeńildikterge aldanyp qalmaýyńyz úshin marketologtar usynyp otyrǵan myna eskertpelerge nazar aýdarǵanyńyz da jón:
- Eger sizdiń qapshyqqa salynǵan zatyńyzdy satýshy elektrondy tarazyǵa eppen qoımaı, ekpinmen laqtyryp qosa, budan kúdiktegengen abzal. Sebebi elektrondy tarazyǵa zat ekpinmen tússe, onda zattyń salmaǵy tym artyq bolyp kórinedi. Budan siz birneshe ese jelinesiz.
- Ekinshi, 1+1 aksıasyn zerttep baryp qana saýda jasaýǵa tyrysyńyz. Óıtkeni ekinshi syıǵa beriletin taýar túkke turǵysyz, sapasyz bolýy da múmkin. Osyny zertteýge tyrysyńyz. Kıim-keshek alsańyz da, azyq-túlik alsańyz da chek talap etińiz jáne kasadan uzamaı alǵan zatyńyzdy chektiń baǵasymen salystyryńyz. Qaısybir satýshylar chektiń ishine almaǵan taýaryńyzdy basyp jiberýi de ǵajap emes.
- Taýardyń sertıfıkatyn suraýdy da jadyńyzda ustańyz. Satýshynyń sózýarlyǵynan saqtanyńyz, qaısybir satýshylar ózara áńgimelesý arqyly jaramsyz taýardy sizge toǵytyp jiberýi múmkin.
Mine, satýshylardyń osyndaı áreketteri de tutynýshyny únemi san soqtyryp jatatynyn alǵa tartqan mamandar, sondaı-aq mundaı jaǵdaıǵa tap bolǵanda máseleni sol jerde ýshyqtyrmaı sheshý qajettigin alǵa tartady. Buǵan qosa jalpy aksıa ataýlyǵa aldanbaý úshin saýda jasaıtyn sátte josparly saýdaǵa basa nazar aýdarǵan jón. Jasaıtyn saýdańyz josparly bolsa, saýda-sattyq jasarda «shynymen de osy zat maǵan qajet pe» degendi oı tarazysyna sala bilseńiz, ámıanyńyz da, ózińiz de qarjydan taryqpasyńyz anyq.
Qarlyǵash Zaryqqanqyzy
